بلشويك‌ها تمايل دارند كه پايتخت ، اين برترى و مزيت را حفظ كند . بدين لحاظ مأموريتى كه بر عهدهء من محول گرديد به نتايجى كه انتظار داشتيم ، نرسيد و من اكنون در تهران هستم بدون اينكه ، كارى داشته باشم . براى حصول نتيجه و تشكيل فدراسيون جنوب بايد يك‌سرى از اقدامات را انجام داد كه از ميان آنها بايد استقرار يك دولت ايرانى جنوب را نام برد كه دست روى درآمدهاى نفت جنوب بگذارد . درحاليكه ، فعلا وضع از اين قرار است آيا امكان دارد پيش از اينكه ، شوروى در اينجا مستقر گردد ، يعنى در شرايط كنونى تهران ، كارى در جنوب صورت داد ، به خصوص در منطقه بختيارى كه اين كار سبب تقويت اوضاع و فراهم ساختن زمينه براى پياده كردن طرح فدراسيون جنوب بشود ؟ البته پس از اينكه ، شمال ايران به جانب شوروى روى گرائيد و بلشويك شد كه تقريبا اين عمل اجتناب‌ناپذير است . » 10 [ تصوير ] سرپرسى كاكس وزيرمختار سابق انگليس در تهران

--> ( 1 ) . Department of State , Us Legation , Tehran , To Department of State , 6 June , 1921 . ( 2 ) . شارژدافر به كاردار گفته مىشد . اين لفظ مستقيم از زبان فرانسه وارد و مورد استعمال واقع شد . ( 3 ) . روزنامه ايران ، 17 / 13 / 1300 ، ص . 1 ( 4 ) . National Archives , Washington D . C American Delegation Dispatch , dated August 1921 . Quoted by Wilber . p , 48 . ( 5 ) . وزارت داخله نيز در همان روز با ارسال نامه‌اى به وزارت جنگ از مقامات آن وزارتخانه خواست هرچه سريع‌تر اين آمار را اعلام نمايند . ( اسناد ملى ايران ، شم ت 293003792 ) . ( 6 ) . مراسله وزارت خارجه به وزارت داخله ، 16 / 3 / 1300 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293003792 . ( 7 ) . مراسله سفارت انگليس به وزارت خارجه ، 16 / 3 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 3 ، پ 8 ، ص 10 . ( 8 ) . سرپرسى كاكس در بيستم نوامبر 1864 م ، در « هرون گيت » نزديك شهر برنت وود متولد شد . او تحصيلات خود را در دبيرستان اشرافى « هرو » ( Harrow ) و دانشكده افسرى ساندهرست ( Sandhurst Military Academy ) به پايان رسانيد . در سال 1892 م ، به سمت افسر هنگ دوم نيزه‌دار ( از هنگ‌هاى مشهور انگليسى ) مسافرت‌هاى خود را در آسياى مركزى ، ايران و بلوچستان آغاز كرد . در 1894 م ، كنسولگرى انگليس را در كرمان تأسيس نمود و دو سال بعد از آن در كميسيون مرزى ايران و بلوچ مأموريت يافت و در همان سال مسافرتى در حوزه كارون نمود . در سال 1899 م ، كنسولگرى انگليس را در سيستان تأسيس نمود و در 1901 م ، به عنوان فرمانده هنگ « مونتگامرى شايرتيومانرى » در جنگ بوئر شركت كرد و در همين جنگ مجروح گشته و به پاس فداكارىهايى كه از خود در جنگ نشان داده بود به اخذ مدال و نشان‌هاى افتخار نايل آمده و در اعلاميه‌هاى وزارت جنگ و احكام نظامى از وى قدردانى شد . در 1902 م ، موفق به دريافت نشان علمى طلا از انجمن جغرافيايى پادشاهى گشت . از 1905 تا 1913 سركنسول انگليس در خراسان بود . در آغاز جنگ جهانى اول ، فرماندار نظامى « ساوت هميتون » شد و سپس جزو لشكر لاهور در فرانسه مأموريت يافت . در 1915 به سركنسولگرى تركستان چين تعيين شد . در 1918 م ، به پاس خدماتى كه انجام داده بود به دريافت نشان نايل شده و در احكام نظامى از وى قدردانى شد و پس از پايان جنگ به انگلستان بازگشت و منشى افتخارى انجمن آسياى مركزى گرديد . وى از سپتامبر 1918 تا ژوئن 1920 نزديك به دو سال وزيرمختار بريتانيا در تهران بود و تقريبا يازده ماه پس از ورودش به ايران يعنى در نهم ماه اوت 1919 قرارداد مشهور 1919 را با نخست‌وزير وقت ايران ، وثوق الدوله ، امضاء كرد . سرانجام وى در بيستم فوريه 1937 در سن 73 سالگى درگذشت ( تاريخ ايران . ص الف و ب ؛ سيماى احمد شاه قاجار ص 135 و 138 ) . ( 9 ) . پراودا ( Pravda ) روزنامه رسمى دولت شوروى . ( 10 ) . روزنامه پراودا ، 22 مى 1923 .